Waarom de fitnesswereld zo donders eigenwijs is

fitness blog nederland

Toen ik begon als trainer, had ik nog het naïeve idee dat ik iedere sportschoolklant eenvoudig van gedachte kon laten veranderen. Ik hoefde immers alleen maar de mythe te ontkrachten door ertegenin te gaan met een onderbouwd argument.

Simsala-fucking-bim.

Hoe anders bleek de realiteit.

Zo herinner ik me één van mijn allereerste diensten als fitnessinstructeur, waarin ik hommeles kreeg met een nogal opgejaagde jongeman. Deze was samen met zijn vrienden zijn buikspieren aan het ‘trainen’ door zijn lichaam te twisten op een TellSell-achtige draaischijf die in dat filiaal stond.

Ik besloot hem daarom te behoeden voor dit, eh, suboptimale apparaat.

“Welke spier wil je hiermee trainen?”
“Buikspieren toch.”
“Deze doet alleen niet zo heel veel om je buikspieren sterker te maken”
“Jawel man. Deze is goed voor leverstoten!”
“Je draait je heup zonder weerstand, waardoor je niet veel sterker wordt. Je kunt bijvoorbeeld beter een oefening kiezen die je kunt verzwaren”
“Hij brandt toch?”

Daarop volgde een opmerking die ik nooit had moeten maken.

“Chlamydia brandt ook”

Hij:

Lid boos. Ik op m’n flikker.

Het was één van de eerste keren dat ik er achter kwam, dat iemand overtuigen nog niet zo gemakkelijk was.

En dat domme grapjes maken tegen agressieve kickboksers niet zo verstandig is. Maar dat terzijde.

Waarom we vasthouden aan onze ideeën

Als mens houden we ons graag vast aan onze ideeën. Zelfs als de feiten op een presenteerblaadje wordt geleverd, zijn we niet snel bereid om onze eigen overtuigingen te veranderen. Probeer een creationist maar eens te vertellen dat de aarde miljarden jaren oud is. Of probeer een anti-vaxxer maar eens te vertellen dat je van een DKTP-prik geen autisme krijgt. Of probeer mij er maar eens van te overtuigen dat Pitbull een virtuoze artiest is.

In de fitnesswereld zijn we vaak ook moeilijk te overtuigen van andere ideeën. Iemand die bijvoorbeeld zes maanden lang een ketogeendieet heeft gevolgd en vervolgens leest dat 300 studies aantonen dat er geen voordeel wordt gevonden voor lichaamscompositie in vergelijking met een regulier dieet, zal niet direct zeggen:

“Oké, jammer. Dan heb ik een halfjaar voor niets koolhydraten vermeden”.

Integendeel. Diegene zal waarschijnlijk op zoek gaan naar onderzoeken die wél een positief effect van ketogeendiëten laten zien. In het andere geval zal diegene hooguit reageren met

“…maar het werkte voor mij, dus het maakt mij niet uit wat onderzoeken zeggen!”

Dit fenomeen is het zogeheten “confirmation bias“, oftewel de tendens om een voorkeur te hebben voor informatie van ideeën die we al bezitten.

Doodstraf

De Universiteit van Stanford heeft het concept van confirmation bias meermaals onderzocht. Zo werd er eens een experiment uitgevoerd met deelnemers die een sterke mening hadden over de doodstraf. De helft was vóór, de andere helft tegen. Elke deelnemer las twee studies: eentje met de nadelen van de doodstraf en de andere die ook het goede aantoonde. Beide studies waren overigens verzonnen.

De studenten die vóór de doodstraf waren vonden de positieve studie het meest geloofwaardig en de negatieve ongeloofwaardig en slecht uitgevoerd. De studenten tegen de doodstraf hadden precies het omgekeerde. Aan het einde van de studie werd ze nogmaals gevraagd wat ze van de doodstraf vonden en wat blijkt: beide kampen waren nóg sterker vóór of tegen de doodstraf.

Zelfoverschatting

Naast dat feiten presenteren niet altijd zin heeft om iemand te overtuigen, is er nog een ander probleem: we denken vaak dat we meer weten dan we weten. Dit psychologisch verschijnsel wordt prachtig aangetoond met het Dunning-Krügereffect.

dunning-kruger grafiek

(via)

Dit effect toont aan dat incompetente mensen vaak niet het vermogen hebben om hun eigen incompetentie in te zien. Daardoor beseffen ze niet dat ze het bij het verkeerde eind kunnen hebben. Dit zorgt ervoor dat incompetente mensen zichzelf vaak overschatten.


Mensen die daarentegen bovengemiddeld competent zijn, onderschatten zichzelf omdat ze andere te hoog inschatten. Uiteindelijk heeft dit allemaal als gevolg dat incompetente mensen zichzelf hoger inschatten dan mensen die er meer verstand van hebben dan zijn.

Ik denk dat we daar allemaal wel een voorbeeld van kennen uit onze directe omgeving…

Eigenlijk weten we geen klap

Een andere bekende reeks studies [1] toont dat we van veel zaken überhaupt geen verstand – zelfs niet als dit gaat om alledaagse dingen. Onderzoekers lieten proefpersonen een reeks van studies ondergaan, waarbij ze aanvankelijk moesten beoordelen hoeveel ze wisten van bepaalde objecten zoals een toiletpot, een naaimachine of een mobiele telefoon. In de tweede fase van het onderzoek moesten ze gedetailleerd uitleggen hoe deze objecten werken, wat in de meeste gevallen een stuk slechter bleek dan het cijfer dat ze zichzelf hadden toegekend. Dit effect is ook bekend als de Illusion of Self Explanatory Depth. 

We denken dus dat we ENORM geleerd zijn van bepaalde zaken – vooral als we er vaak mee in aanraking komen. Maar vaak is deze kennis oppervlakkig. Dat we dagelijks 100 keer zappen met de afstandsbediening, betekent nog niet dat we weten hoe het mechanisme erachter werkt.

In de fitnesswereld is dit niet veel anders. Ongeacht hoeveel biceps curls je doet: het geeft je nog steeds geen inzage over bijvoorbeeld de origo en de insertie van deze spierkoppen of het exacte hypertrofiemechanisme van de spiergroep zelf.

Eigenwijze fitnesswereld

In de fitnesswereld speelt nog iets anders mee waarom we zo krampachtig aan onze ideeën blijven vasthouden. We hebben vaak tijd, energie en/of geld gestopt in de ideeën die we bezitten. Hierdoor wordt het nog moeilijker om afscheid te nemen van hetgeen we dachten zeker te weten.

Stel bijvoorbeeld dat je als trainer er na jaren achterkomt dat je van buikspieroefeningen geen buikvet verliest.

Of stel dat je het afgelopen jaar voor Jan Doedel honderd euro hebt uitgegeven aan HMB en glutamine.

Of stel je voor dat je net een dure Netflix-documentaire hebt gemaakt over voeding, die wetenschappelijk gezien kant noch wal raakt (lees: haast allemaal). Dan is het natuurlijk enorme gezichtsverlies wanneer je moet toegeven dat je fout zit.

Hoe moeilijk het ook is: probeer niet zo snel te denken dat je het definitieve antwoord hebt. Wetenschappelijke bevindingen in de fitness- en voedingswereld gaan namelijk rap, dus wees voorbereid dat je af en toe een keiharde mentale leverstoot krijgt en dat je van gedachte moet veranderen.

Blijf dus continu bereid je ideeën aan te passen op het meest aannemelijke, hoe erg dat ook voelt voor je ego. Zo maken we de fitnesswereld een stuk betrouwbaarder samen. Wat een vredig einde van dit artikel, zeg. Had ik al gezegd dat Pitbull kutmuziek maakt?